انجام برخی از جرائم عمدی ، مجرم را در مدت زمان مشخصی بعد از اتمام مجازات از یکسری از حقوق اجتماعی محروم کرده و اصطلاحا موجب سوء پیشینه یا سوء سابقه کیفری برای او خواهد شد . البته بعد از گذشت این مدت زمان که با توجه به نوع جرم متفاوت است ، از وی اعاده حیثیت شده و وضعیت او به حالت قبل باز می گردد .

زمانی که فردی مرتکب جرمی می شود و یا به وی اتهامی زده می شود ، فرد مرتکب اغلب نگران این است که برای وی سوء پیشینه محسوب می گردد و یا خیر ؟ سوء پیشینه یا سوء سابقه اعتباری است که مجرم پس از ارتکاب بعضی از جرائم مطابق با قانون از دست می دهد . در واقع سوء پیشینه یک مجازات تبعی است که انجام برخی از جرائم عمدی به دنبال خود می آورد . 

مجازات های تبعی ، فرد مجرم را تا مدت زمان مشخصی از حقوق اجتماعی محروم می کند و از آنجا که افراد عموما برای برخی از اقدامات و اعمالی که در زندگی روزمره خود دارد ممکن است نیاز به گرفتن گواهی عدم سوء پیشینه داشته باشد ، این موضوع اهمیت دو چندانی پیدا می کند . در این مقاله به بررسی سوء پیشینه و موارد سوء پیشینه و امکان یا عدم امکان سوء پیشینه می پردازیم . 

سوء پیشینه کیفری چیست ؟

در پاسخ به این سوال که سوء پیشینه کیفری چیست باید گفت زمانی که فردی مرتکب برخی از جرایم که قانونگذار در قانون نام برده است بشود و مجازات آن اعمال گردد ، در پیشینه و سابقه کیفری فرد ثبت می گردد .
لازم به ذکر است که اگر فردی متهم به جرمی بشود اماحکم محکومیت وی صادر نشده باشد فقط به اتهام یک جرم در زندان باشد ، تا مجرم بودن یا نبودنش ثابت گردد ، برای فرد سو پیشینه محسوب نمی گردد . 
چنانچه فرد جرمی را انجام دهد با اعمال مجازات در مواردی که قانون بیان کرده برای وی سو پیشینه لحاظ می گردد .

از جمله تبعاتی که داشتن سوء پیشینه یا سوء سابقه کیفری برای افراد به دنبال خواهد داشت سلب صلاحیت انجام برخی از اموری است در قانون پیش بینی شده به صورت موقت یا به صورت دائمی . اما چه جرائمی و مجازات هایی در سابقه فرد سوء پیشینه لحاظ می گردد ؟ در ادامه به توضیحات این موضوع می پردازیم .

گواهی عدم سوء پیشینه چیست ؟

برای پاسخ به این سوال که گواهی عدم سوء پیشینه چیست باید گفت که برگه مخصوصی است که در آن گواهی می شود که فرد دارای سابقه کیفری است یا خیر و به عبارت دیگر فرد مرتکب جرمی در گذشته شده است یا خیر که اگر جرمی در گذشته انجام داده باشد در گواهی ذکر می شود و در غیر این صورت عدم سو پیشینه درج می گردد . به طور مثال : اگر فردی علیه دیگری شکایت کند و فرد متهم در جلسات دادگاه حضور پیدا کند و از خود دفاع کند ولی به هر دلیل حکم محکومیت وی صادر نشود . اگر چه جرم که مرتکب شده است و متهم به آن جرم است از جمله جرایمی باشد که در قانون به عنوان سوء پیشینه کیفری فرد درج می گردد . محكوميت قطعي در جرائم عمدي ، پس از اجراي حكم يا شمول مرور زمان ، در مدت زمان مقرر در اين ماده محكوم را از حقوق اجتماعي به عنوان مجازات تبعي محروم مي كند . 
لازم به ذکر است که در مورد جرائم قابل گذشت در صورتي كه پس از صدور حكم قطعي با گذشت شاكي يا مدعي خصوصي ، اجراي مجازات موقوف شود اثر تبعي آن نيز رفع می شود  .
در عفو و آزادي مشروط ، اثر تبعي محكوميت پس از گذشت مدتی از زمان عفو يا اتمام مدت آزادي مشروط رفع مي شود . محكوم در مدت زمان آزادي مشروط و همچنين در زمان اجراي حكم نيز از حقوق اجتماعي محروم مي گردد  . ولی پس از آن در صورت وجود شرایط می توان نسبت به پاک کردن سوء پیشینه اقدام نمود .

مواردی که در سو پیشینه درج می گردد

مطابق با ماده 25 قانون مجازات اسلامی : " محكوميت قطعی در جرائم عمدی ، پس از اجرای حكم يا شمول مرور زمان ، در مدت زمان مقرر در اين ماده محكوم را از حقوق اجتماعی به عنوان مجازات تبعی محروم می كند :
الف- هفت سال در محكوميت به مجازات های سالب حيات و حبس ابد از تاريخ توقف اجراي حكم اصلی
ب- سه سال در محكوميت به قطع عضو ، قصاص عضو در صورتی که ديه جنايت وارد شده بيش از نصف ديه مجنی عليه باشد ، نفي بلد و حبس تا درجه چهار .
پ- دو سال در محكوميت به شلاق حدی ، قصاص عضو در صورتی که ديه جنايت وارد شده نصف ديه مجنی عليه يا کمتر از آن باشد و حبس درجه پنج . "


نکته قابل توجه این است که فقط در مدت زمان های مذکور در فوق فرد از حقوق اجتماعی محروم می گردد و بعد از گذشت این زمان ها اعاده حیثیت شده و به وضعیتی که قبل از انجام جرم داشته است بر می گردد و شرایط پاک کردن سوء پیشینه وجود خواهد داشت .

در مورد جرائم قابل گذشت اگر بعد از آنکه حکم قطعی صادر شد ، با گذشت شاکی یا مدعی خصوص اجرای مجازات موقوف شد ، آثار تبعی مجازات نیز مرتفع می شوند و دیگر سوء سابقه برای فرد به حساب نمی آید .

مواردی که در سوء پیشینه درج نمی گردد

در غير از مواردی که در بالا بیان کرده ایم ، مراتب محكوميت در پيشينه كيفری محكوم درج مي شود لكن در گواهی های صادره از مراجع ذی ربط منعكس نمی گردد ، مگر به درخواست مراجع قضائی برای تعيين يا بازنگری در مجازات .
در مورد جرائم قابل گذشت نیز همانطور که گفته شد در صورتي كه پس از صدور حكم قطعي با گذشت شاكی يا مدعی خصوصی ، اجراي مجازات موقوف شود اثر تبعی آن نيز رفع می شود .
در خصوص عفو و آزادی مشروط ، محکوم در مدت زمان آزادی مشروط و اجرای حکم از حقوق اجتماعی محروم می باشد و همچنین آثار تبعی جرم بعد از گذشت مدت زمان هایی که به آن ها اشاره شد از زمان عفو و یا پایان مدت آزادی مشروط رفع می شود .

لازم به ذکر است که اگر شخصی ابتدا مجرم شناخته شده و متحمل مجازاتی شود اما پس از مدتی تبرئه شود ، دیگر مشمول مجازات تبعی یا سوء سابقه نخواهد بود . زیرا سوء سابقه صرفا مختص کسانی است مرتکب جرائم عمدی شده باشند و زمانی که شخصی تبرعه شده و مشخص شود که سهوا مجرم شناخته شده است دیگر نباید متحمل مجازات های تبعی شود .