کافر در فقه عبارت است از:کسی که به خدا یا پیغمبر و یا یکی از ضروریات دین ، اعتقاد نداشته باشد

پرسش: انواع کافر کدام است؟
پاسخ اجمالی:کافر را به صورت عام به دو دسته فقهی و کلامی می‌توان تقسیم کرد که هر یک اقسامی دارند. کافر فقهی، شامل کافر اصلی، اهل کتاب و مرتد است. اهل کتاب نیز یا حربی است یا غیر حربی. اهل کتاب غیر حربی، یا ذمی است یا غیر ذمی. کافر کلامی نیز به کافر توحیدی و کافر غیر توحیدی تقسیم می‌شود.

منظور از اهل کتاب، نصاری و یهود و مجوس -البته بنابر نظری- است و غیر آن‌ها؛ مانند هندو و.... کافر اهل کتاب اقسامی دارد؛ زیرا اهل کتاب یا حربی است یا غیر حربی؛ اهل کتاب غیر حربی نیز یا ذمی است یا غیر ذمی.
الف) کافر اهل کتاب حربی، اهل کتابی که معاند اسلام است و شرایط ذمه را نمی‌پذیرد.
ب) کافر اهل کتاب ذمی؛ اهل کتابی است که شرایط ذمه را پذیرفته است و در کنف حمایت مسلمین زندگی می‌کند. (کافر ذمی در اصطلاح، کسی است که به بذل جزیه و التزام به احکام مسلمانان راضی شده و هرگونه اظهار کفر و یا ضرر به مسلمانان را ترک کرده است. برای اطلاع بیشتر به « الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة » ذیل بحث جهاد مراجعه فرمایید.)

کافر کلامی نیز بنابر اعتقادی که به آن، کفر دارد، به کافر توحیدی و غیر توحیدی تقسیم می‌شود.

۲.۱ - کافر غیر توحیدی

یعنی کسی که یکی از لوازم توحید را قبول ندارد. مثلا قائل به عدل الهی نیست، یا منکر معاد است و یا یکی از ضروریات دین را قبول ندارد.

۲.۲ - کافر توحیدی

کافر توحیدی نیز با توجه به رتبه‌ای که به آن کافر است، به کافر توحید ذاتی، صفاتی، افعالی، استعانی، تشریعی، عبادی و حبی تقسیم می‌شود.
۱) کافر توحید ذاتی: منظور از کافر توحید ذاتی، همان مشرک است که برای خداوند، شریکی قرار داده و خدا را واحد احد نمی‌داند.
۲) کافر توحید صفاتی: یعنی کافری که صفت یا صفاتی را عین ذات حضرتش نمی‌داند و در اصطلاح، قائل به قدماء سبعه است.
۳) کافر توحید افعالی: کسی است که همه عالم و افعال و حوادث را معلول خداوند نمی‌داند. چه برخی از آن‌ها را منسوب به خدا نداند و چه هیچ‌کدام را.
۴) کافر توحید استعانی: کسی است که به غیر خداوند در انجام عملی و یا برآورده شدن حاجتی تمسک بجوید.
۵)کافر توحید تشریعی: یعنی کسی که به حکم غیر خدا در موردی از امور زندگی راضی شود.
۶) کافر توحید عبادی: یعنی کسی که غیر خدا را بپرستد و یا مستحق عبادت بشمارد.
۷) کافر توحید حبی: یعنی کسی که کل کمال و جمال را از خدا نداند و به هر کمالی غیر او دل ببندد.
پانویس

۱.↑ الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة(المحشّٰی- کلانتر)، عاملی، شهید ثانی، زین الدین بن علی، کتابفروشی داوری، قم.

۲.↑ العروة الوثقی فیما تعم به البلوی(المحشّٰی)، طباطبایی یزدی، سید محمد کاظم، دفتر انتشارات اسلامی، قم‌. ج ‌۱، ص ۱۴۳‌.

۳.↑ کتاب الطهارة‌، اراکی، محمد علی‌، مؤسسه در راه حق‌، قم، ج ‌۱، ص ۴۹۶‌.

۴.↑ جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، نجفی، محمد حسن، دار احیاء التراث العربی، بیروت، چاپ هفتم، ج ‌۶، ص ۶۲.