حقوق جزا وجرمشناسی.ایران اسلامی

         

 دوره هاي فقه اماميه عبارت است از:

 الف)دوره تشریع :اين دوره از آغاز زندگي پيامبر  تا ارتحال ايشان ادامه يافت.

۲)دوره تفسير و تبيين:اين دوره با امامت حضرت علي عليه السلام شروع و تا غيبت صغراي امام زمان (عج) (سالهاي 11 تا 260 ق) ادامه يافته است .

۳)دوره تفر يع:دوره استخراج و استنباط احکام که بعد از دوره تفسیروتبین  تا به امروز ادامه دارد.

ادوار فقه شيعه در دوره تفريع عبارتند از:

1-شکوفايي اجتهاد و قانونمندي فقه: از 260 ق تا ظهور شيخ طوسي 436 ق ادامه يافت. در اين دوره محدثان با تدوين منابع حديثي، و اهل اجتهاد نيز با تعميق مباحث عقلي و تحليلي، خدمتِ شاياني به شکوفايي اجتهاد و قانونمندي فقه شيعه نمودند.

2-کمال اجتهاد:شيخ طوسي در اين مرحله تلاش وافري انجام داد. در اين دورة کوتاه، شيخ طوسي که وارثِ اهل حديث و اهل اجتهاد به شمار مي رفت، براي ترقي فقه شيعه کمر همت بست. ابهت علمي او چنان سيطره اي بر مجامع علمي شيعه پيدا کرد که نزديک به 130 سال سخنان او نقد و نقض نمي شد. حتي امروزه نيز برخي مخالفت با وي را برنمي‌تابند.

3-عصر تقليد: پس از فوت شيخ طوسي در سال 460 ق آغاز گرديد و سال 588 ق با نگارش السرائر توسط ابن ادريس پايان يافت. ابن ادريس با ادبيات جسورانه اش، اين دوره را چنين توصيف مي کند مي گويد: چون ديدم علم احکام و شريعت را معطل گذاشته اند و بدان بي رغبت شده اند و برخي از سر ناداني يا مصلحت سنجي در گشودن ابواب بحث علمي کوتاهي مي کنند و زمام دانش فقه در دست فرومايگان افتاده است، در صدد جبران برآمدم.

4-نهضت مجدد مجتهدان: توسط ابن ادريس آغاز گرديد و تا تدوين کتاب «الفوائد المدنيه» توسط محمد امين استر آبادي درسال 1030 ق ادامه يافت. در اين دوره بزرگاني چون يحيي بن سعيد حلي (م 707 ق) و محقق حلي (م 676 ق)وعلامه حلي(م 726 ق) و شهيد اول(م 786 ق)و محقق کرکي (م 930 ق) و شهيد ثاني (م 965 ق) و مقدس اردبيلي (م 993 ق) بروز يافتند و موسوعه هاي فقهي بسياري در اين 442 سال به رشتة تحرير درآمد.

5-اخباريان: بروز اخباريان تا وفات شيخ يوسف بحراني صاحب حدائق الناضره در سال 1186 ق ادامه يافت. علت پيدايشِ اين نحلة فکري، را مي توان به اختلاف گرايش در ميان فقهاي شيعه مربوط دانست که ادامة اختلاف گرايش اصحاب ائمه عليهم السلام بوده است.در اين دوره جوامع حديثي بسياري نگاشته شد.

6-تکامل و اوج گيري اجتهاد: با ظهور وحيد بهبهاني در سال 1186 ق آغاز گرديد و تا تدوين قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران در سال 1399 ق ادامه يافت. در اين دوره فقه شيعه از لحاظ ابواب و مسائل و ادله رشد چشم گيري يافت و چارچوبهاي استدلالي و انديشة فقهي تکميل شد و ادبياتِ اصولي در ميان فقيهان رواج فراواني يافت.

7-حاکميت فقه: با پيروزي انقلاب در ايران، فقه وارد عرصة جديدي شد. در واقع فقها متصدي پياده سازي و کاربردي کردن فقه در اجتماع گرديدند، و تا امروز ادامه يافته است. در اين دوره فقه به عنوان تئوري واقعي و کامل ادارة انسان از گهواره تا گور مطرح گرديد.